Bencil Gen: Genler ve Memler

Daha önce Richard Dawkins'den bir iki yazımda bahsettim... (Tanrı yok, Müslüman Doğmak)

Esasen biyolog olan ve "Bencil Gen" ve "Mem" kavramlarını ortaya atan Dawkins'in amiral çalışması "Bencil Gen (Selfish Gene)" kitabını bitirdim.

Bu kitabı niye okumalı?
Dawkins, ateşli bir Darwinist olarak Darwin'in bildiğimiz doğal seçilim, evrim ve uygun olanın yaşamda kalması kuramını bir adım ileri götürüyor. Darwin'e yabancıysanız bile doğal seçilimin ne olduğunu anlıyor bununla da kalmayıp bir adım ötesini de düşüncelerinize katıyorsunuz.

Doğal seçilimle ilgili değilseniz bile kitap benim gibi biyolog olmayanları da hedeflediği için, doğadaki bir çok muammayı çok sıkı örneklerle basite indiriyor ve akılda kaldırıyor. Yine doğal seçilimle ilgili değilseniz, kitap size "Mem" kavramını aktarıyor ve eminim ki bu kavramı - eğer bilmiyoranız - çok seveceksiniz.

Kısaca, ortaya attığı kavramlarla etrafınıza baktığınızda bırakın hayvanlar alemini insan aleminde aile, kültür, varoluşçuluk üzerine epey kafa yormanızı sağlıyor. Bunun dışında, bence, "ben buraya niye geldim?" sorusuna da bazı sıkı cevaplar üretiyor.

En kısa haliyle Bencil Gen özeti
Çalışmanın savı şu; Darwin'in ortaya attığı evrim, tür için geçerli değil, gen için geçerlidir. Evrimin yapı taşı genlerdir.

Türler; yani insanlar, bitkiler, hayvanlar birer "yaşamkalım makineleri"dir ve amaçları genleri nesilden nesile aktarmaktır.

Uygun olan gen, nesilden nesile aktarılır, uygun olmayan gen yok olur. Böylelikle en uygun genleri taşıyan yaşamkalım makineleri kalır, evrim bu şekilde gerçekleşir.

Memler
Mem kavramı ilk olarak bu kitapta ortaya atılsa bile, gelişimi bu kitapla sınırlı değil. Bu kitap "mem" fikrine bir başlangıç düzeyinde yer veriyor.

Siz kitabı afiyetle okumayacak olan okuyucu için kısaca mem nedir kendimce anlatmaya çalışayım:
Memler, fikir/düşünce birimleri. Mesela, din bir mem. Cehennem bir mem. Irkçılık bir mem. Atasözleri birer mem. Memler Dawkins'e göre evrimin yeni birimi. Mem de gen gibi, uygunsa nesilden nesile mutasyona da uğrayarak ve en uygun hale gelerek aktarılıyor. Oluşuyor, eğer uygunsa kalıcı oluyor, nesilden nesile aktarılıyor ve başarısı oranında seçilime ve mutasyona uprayarak gelişiyor.

Mem fikri, benim gibi biyolog olmayanların daha kolay anlayabileceği bir terim. Mem üzerinden düşünerek evrimi anlamak ise benim için çok daha kolay.

Genel kanı, toparlama
Ben bu kitabı okuyarak bilmediğim bir çok konuda dolduğumu hissettim. Doğru veya yanlış, zaten körü körüne hiç bir şeye inanmadığım için bu kitap en azından, bazı şeyleri daha net düşünebilmem için bana önayak oldu. Size de niye önayak olmasın?

Kitabı Türkçe olarak Tübitak yayınladı. Buradan satın alabilirsiniz.